Dotychczasowe elity polityczne są w odwrocie. Z tą tezą nie ma co dyskutować. Brexit, Trump, dobre notowania Le Pen czy Beppe Grillo to z pewnością nie koniec sukcesów osób i ugrupowań, które kwestionują dotychczasowy ustrój społeczno-polityczny. Nie ma też co ukrywać, że frustracja wielu ich wyborców jest uzasadniona. Przez ostatnie kilkanaście lat politykom ‘głównego nurtu’ wydawało się, że socjaldemokracja będzie do końca świata wymieniać się co kilka lat władzą z umiarkowaną prawicą. Tymczasem okazało się, że stare porzekadło ‘pycha kroczy przed upadkiem’ jest aktualne. I wygląda na to, że tzw. populiści muszą teraz porządzić przynajmniej w niektórych krajach. Z jakim efektem zobaczymy.

Jednakże jeżeli ‘nowe elity’ nie chcą swojej szansy zaprzepaścić muszą pamiętać, że mają w ręku miecz obosieczny. Lubią się powoływać na argumenty, które podważają autorytet dotychczasowych polityków. A takie same mogą wkrótce zostać wykorzystane przeciwko nim – mam wrażenie, że nie zawsze zdają sobie z tego sprawę. ‘Nowi’ politycy wygrywają wybory i referenda. Tego nikt nie kwestionuje. W wielu przypadkach to zwycięstwo jest jednak minimalne. Prowadzi także do bardzo głębokich i emocjonujących podziałów społecznych. Wynik referendum w Wielkiej Brytanii - 52 do 48, dramatycznie podzielił Królestwo. Clinton uzyskała w wyborach prawie 2 miliony głosów więcej niż Trump. Temu drugiemu drogę do prezydentury utorowała konstrukcja systemu wyborczego. We Francji Le Pen cieszy wysokim poparciem, być może wygra wybory prezydenckie. Nic nie wskazuje jednak na to, aby miało to nastąpić przy powszechnej zgodzie wyraźnej większości Francuzów. ‘Nowi’ przywódcy muszą szybko wziąć pod uwagę potrzeby osób popierających obecnie ich przeciwników. Jeżeli uznają, że wolno im wszystko, bo uzyskali społeczny mandat – poparcie dla nich może stopnieć znacznie szybciej niż urosło.

Antyestablishmentowym partiom cały czas wydaje się, że są niedoszacowane w sondażach. Tak rzeczywiście było jeszcze kilka lat temu. Prawidłowość ta jednak szybko zanika. Przyznanie się do głosowania np. na Trumpa lub Farage’a nie jest już wcale tak ‘obciachowe’ jak kiedyś. Prawdą jest, że sondaże są ostatnio mało wiarygodne. Nie nadążają za dynamicznymi zmianami. Dotychczasowe próby sondażowe w nowej rzeczywistości społecznej przestały być reprezentatywne. Wprowadzane w firmach badawczych oszczędności dodatkowo odbijają się na jakości pracy ankieterów. Sondaże będą jeszcze zapewne nieraz się mylić. ‘Nowi’ politycy będą jednak musieli szybko pogodzić się z faktem, że ‘niespodziewany’ wynik wyborów może wkrótce oznaczać także ich ‘niespodziewaną’ porażkę. Tak się zresztą stało właśnie w Austrii. Sondaże przedwyborcze wskazywały raczej na ‘antyestablishmentowego’ Hofera. Tymczasem wygrał, i to większą różnicą niż w unieważnionych wyborach w maju, proeuropejski Van der Bellen.

Populiści są na fali. Często z uzasadnionych przyczyn. Polityka w zachodnich demokracjach na pewno nie będzie już taka sama, jak przez ostatnie kilkadziesiąt lat. Epoka liberalnej demokracji, mającej cechy merytokracji (premiowania osób kompetentnych) kończy się wraz ze zdominowaniem powszechnej komunikacji przez Internet i grasującą dookoła postprawdę. ‘Nowe’ elity muszą jednak zdać sobie sprawę z tego, że czas popularności ich obecnego sposobu działania i myślenia też jest ograniczony. I to o wiele bardziej, niż czas odchodzących elit, bo teraz wszystko dookoła idzie szybciej i trwa krócej. Niedługo przyjdzie kolejna fala i trzeba będzie być bardzo ostrożnym, aby utrzymać się na powierzchni. Jeżeli ‘nowi’ (a może już wcale nie tacy ‘nowi’?) nie wezmą tego pod uwagę, to prawidłowość ‘pycha kroczy przed upadkiem’ będzie można wobec nich zastosować dużo szybciej, niż poprzednio.